រាជធានីភ្នំពេញ ៖ បទឈប់បាញ់មានន័យថា គ្មានការរុលទៅមុខ គ្មានការបង្កើតស្ថានភាពថ្មីលើដី និងគ្មានការបង្កើតព្រំដែនថ្មី ។ មានសំណួរសាមញ្ញមួយ ដែលត្រូវចោទសួរចំពោះស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃបច្ចុប្បន្ន «តើបទឈប់បាញ់អាចប្រែក្លាយទឹកដី ដែលត្រូវបានចូលកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ដោយប្រើប្រាស់កម្លាំង ទៅជាទឹកដីស្របច្បាប់របស់អ្នកកាន់កាប់នោះបានឬទេ? ចម្លើយ គឺវាមិនអាចទៅរួចឡើយ ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន ។
យោងតាមបណ្តាញសង្គមរបស់ឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រី នៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ថា នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាគោលជំហររបស់កម្ពុជាទេ ដែលមិនទទួលស្គាល់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ដែលកែប្រែដោយប្រើប្រាស់កម្លាំង ប៉ុន្តែវាស្របតាមគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយសំខាន់ជាងនេះទៅទៀត គឺស្របតាមខ្លឹមសារនៃសេចក្តីប្រកាសរួម ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលកម្ពុជា និងថៃ បានចុះហត្ថលេខារួមគ្នា ។
ឯកឧត្តមថា ចាប់ពីម៉ោង១២:០០ថ្ងៃត្រង់ ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ បទឈប់បាញ់បានចូលជាធរមាន ។ ចាប់ពីពេលនោះទៅត្រូវមានគោលការណ៍ច្បាស់លាស់ ៖ គ្មានការរុលទៅមុខ, គ្មានការផ្លាស់ទីកងទ័ពបន្ថែម, គ្មានការពង្រឹងការកាន់កាប់ហួសពីភាគីរបស់ខ្លួន ។ គ្មានការរារាំងប្រជាពលរដ្ឋពីការវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ, ហើយសំខាន់បំផុត គឺគ្មានការបង្កើតព្រំដែនថ្មី ។ ប៉ុន្តែយោធាថៃមិនបានគោរពនូវរាល់ចំណុចនៃសេចក្តីប្រកាសរួមនេះទេ ។
ឯកឧត្តមថា ថៃមិនអាចជ្រើសយកតែកថា ខណ្ឌដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនបានទេ ។ អំណះអំណាងមួយរបស់ថៃ គឺសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមតម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរ រក្សាទីតាំងកងទ័ពបច្ចុប្បន្ន ដោយមិនមានការផ្លាស់ទីបន្ថែម ។ ដោយផ្អែកលើចំណុចនេះថៃអះអាងថា ការរក្សាទីតាំងកងទ័ពរបស់ខ្លួន គឺជាការអនុវត្តបទឈប់បាញ់ មិនមែនជាការកាន់កាប់ទឹកដីឡើយ ។ ប៉ុន្តែការបកស្រាយបែបនេះ មិនត្រឹមត្រូវឡើយ៖ កថា ខណ្ឌទី២ មិនអាចអានដាច់ដោយឡែកពីកថាខណ្ឌទី៣ ទី៤ និងទី៦ បាននោះទេ ។ ការបង្កកទីតាំងកងទ័ព គឺជាវិធានការយោធាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធ ។ វាមិនមែនជាការទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពលើទីតាំង ដែលកងទ័ពកំពុងឈរជើងនោះទេ ។ ប៉ុន្តែក្រោយបទឈប់បាញ់ យោធាថៃបានរុលចូលមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជាយ៉ាងជ្រៅ និងបាន និងកំពុងកាន់កាប់ និងធ្វើសកម្មភាពសាងសង់ខុសច្បាប់លើទឹកដីកម្ពុជា ដោយហួសខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនអន្តរជាតិ រវាងប្រទេសទាំងពីរ និងសូម្បីតែខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនឯកតោភាគីរបស់ខ្លួន ដែលជាគោលជំហររបស់ខ្លួនក៏ហួសមកឆ្ងាយផងដែរ ។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមខ្លួនឯងបានបិទច្រកចំពោះការបកស្រាយបែបនេះ ។ កថាខណ្ឌទី៣ បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ការរៀបចំទាំងអស់ក្រោមសេចក្តីប្រកាសរួមនេះមិនប៉ះពាល់ដល់ការកំណត់ព្រំដែន និងព្រំដែនអន្តរជាតិរវាងប្រទេសទាំងពីរ ។ អ្វីដែលសំខាន់ គឺការបង្កកទីតាំងកងទ័ព មិនមែនជាការបង្កកអធិបតេយ្យភាពទេ ។ ទីតាំងកងទ័ព មិនមែនជាខ្សែព្រំដែនទេ ។ ការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង មិនមែនជាកម្មសិទ្ធិតាមច្បាប់ទេ ។ បទឈប់បាញ់រក្សាស្ថានភាពបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីបញ្ឈប់អំពើហិ.ង្សា ។ វាមិនអាចក្លាយជាមធ្យោបាយធ្វើឱ្យការកាន់កាប់ដោយកម្លាំងក្លាយជាស្របច្បាប់បានឡើយ ។
ឯកឧត្តមលើកឡើងថា សេចក្តីប្រកាសរួមមិនបានឈប់ត្រឹមការហាមឃាត់ការរុលកងទ័ពទេ ។ វាក៏បានហាមសកម្មភាពបង្កហេតុ និងកំណត់ថា ភាគីទាំងពីរត្រូវជៀសវាងការសាងសង់ ឬពង្រឹងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបន្ទាយយោធាហួសពីភាគីរបស់ខ្លួន ។ ពាក្យនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់ ។ ដូច្នេះ បើយោធាថៃបានដាក់លួសបន្លា កុងតឺន័រ ការជីកលេណដ្ឋាន ការសាងសង់បន្ទាយ ការបង្កើតផ្លូវ ឬការពង្រឹងទីតាំងនៅលើទឹកដីដែលតាមច្បាប់ជារបស់កម្ពុជានោះមិនអាចការពារដោយអំណះអំណាងថា«យើងគ្រាន់តែរក្សាទីតាំងកងទ័ព» បាននោះទេ ។
ការសាងសង់ និងការពង្រឹងទីតាំងក្រោយបទឈប់បាញ់ បាន និងកំពុងបង្ហាញថា ភាគីថៃបាន និងកំពុងព្យាយាមធ្វើឱ្យការកាន់កាប់របស់ខ្លួនកាន់តែរឹងមាំ និងបង្កើតការពិតថ្មីដែលខ្លួនចង់យកមកប្រើប្រាស់នៅពេលក្រោយឈានទៅកានភ្ជាប់ទឹកដីកម្ពុជាទៅទឹកដីថៃ (annexation) ដែលជាសកម្មភាពខុសច្បាប់ រំលោភលើអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា ។
ជាមួយគ្នានោះដែរ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានថា សិទ្ធិវិលត្រឡប់របស់ប្រជាពលរដ្ឋ គឺជាការធ្វើតេស្តលើអំណះអំណាងរបស់ថៃ ។ ប្រសិនបើថៃអះអាងថា គ្មានការកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ តើហេតុអ្វីបានជាប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាជាជនភៀសសឹក២០០០០ នាក់មិនអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងរបស់ខ្លួនបាន? កថាខណ្ឌទី៤ នៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម តម្រូវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់រងផលប៉ះពាល់អាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ និងជីវភាពធម្មតារបស់ពួកគេ ដោយគ្មានការរារាំង ដោយសុវត្ថិភាព និងមានសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគ្រួសារជនភៀសសឹលមិនអាចចូលផ្ទះ ចូលដីស្រែ ឬត្រឡប់ទៅភូមិដ្ឋានរបស់ខ្លួនបាន ដោយសារមានយោធាថៃបានដាក់របាំងបិទផ្លូវ រាយលួសបន្លា ឬកុងតឺន័ររារាំង នោះបញ្ហានេះមិនអាចបិទបាំងក្រោមពាក្យ «រក្សាទីតាំងកងទ័ពបច្ចុប្បន្ន» បានទេ ។ វា គឺជាសកម្មភាពឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា និងបានរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ។
ការគ្រប់គ្រងដោយកម្លាំងមិនអាចលុបបំបាត់សិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋលើផ្ទះសម្បែង និងទឹកដីរបស់ពួកគេបានទេ ។ ថៃមិនអាចនិយាយពីរយ៉ាងដែលផ្ទុយគ្នាក្នុងពេលតែមួយបានទេ ។ នេះជាចំណុចដែលថៃត្រូវឆ្លើយឱ្យបានច្បាស់ ។ ប្រសិនបើថៃនិយាយថា ខ្លួនគោរពសេចក្តីប្រកាសរួម ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទាំងស្រុង ប៉ុន្តែពេលជាមួយគ្នានោះ ថៃអះអាងថា ខ្លួនអាចរក្សាការគ្រប់គ្រងលើទឹកដីដែលកម្ពុជាអះអាង និងមានមូលដ្ឋានច្បាប់ថាជាទឹកដីកម្ពុជា ដោយយកពាក្យ «ទីតាំងកងទ័ពបច្ចុប្បន្ន» មកធ្វើជាខែល នោះអំណះអំណាងទាំងពីរមិនអាចឈរជាមួយគ្នាបានទេ ។ ថៃខ្លួនឯងបានចុះហត្ថលេខាលើកថាខណ្ឌដែលចែងថា ការរៀបចំក្រោមបទឈប់បាញ់ មិនប៉ះពាល់ដល់ព្រំដែនអន្តរជាតិ ។ ដូច្នេះ ថៃមិនអាចយកកថាខណ្ឌទី២ មកបង្កើតផលដែលកថាខណ្ឌទី៣ ហាមឃាត់បានទេ ។ មិនអាចនិយាយថា «ទីតាំងកងទ័ពមិនពាក់ព័ន្ធនឹងព្រំដែន» នៅពេលចុះហត្ថលេខា ហើយបន្ទាប់មកប្រើទីតាំងកងទ័ព ដើម្បីបង្កើតស្ថានភាពដែនដីដែលខ្លួនចង់រក្សាទុកបានឡើយ ។ ថៃមិនអាចជ្រើសយកតែផ្នែកដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ហើយមិនអើពើនឹងកាតព្វកិច្ចដែលភ្ជាប់ជាមួយផ្នែកនោះបានឡើយ ។ កិច្ចព្រមព្រៀងត្រូវតែអាន និងអនុវត្តជារួម មិនមែនជ្រើសយកតែកថាខណ្ឌមួយ ដើម្បីបដិសេធកថាខណ្ឌផ្សេងទៀតឡើយ ។ បទឈប់បាញ់មិនមែនជាប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិលើដែនដីទេ ។ កងទ័ពឈរនៅទីណានៅម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់ ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ មិនអាចកំណត់ថា ព្រំដែនអន្តរជាតិស្ថិតនៅទីនោះបានឡើយ។ ទីតាំងយោធា គឺជាស្ថានភាពជាក់ស្តែងបណ្តោះអាសន្ន; ព្រំដែនគឺជាបញ្ហាច្បាប់ ។
ដូច្នេះ រាល់ការរុលទៅមុខក្រោយបទឈប់បាញ់ រាល់ការដាក់លួសបន្លា កុងតឺន័រ ការជីកលេណដ្ឋាន ការសាងសង់ផ្លូវ បន្ទាយ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗលើទឹកដីកម្ពុជា មិនអាចបង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពឱ្យថៃបានឡើយ ។ ការគ្រប់គ្រងដោយកម្លាំងមិនបង្កើតកម្មសិទ្ធិតាមច្បាប់ ហើយ fait accompli មិនអាចប្រែក្លាយទៅជាព្រំដែនអន្តរជាតិបានទេ ។ បើថៃអះអាងថា ខ្លួនគោរពសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ នោះការគោរពត្រូវមានអត្ថន័យជាក់ស្តែង ៖ មិនរុលទៅមុខ មិនបង្កើតស្ថានភាពថ្មីលើដី មិនពង្រឹងការគ្រប់គ្រងដោយកម្លាំង មិនរារាំងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាពីការវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ និងមិនយកទីតាំងយោធាបណ្តោះអាសន្នទៅធ្វើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការទាមទារដែនដីឡើយ។ នេះគឺជាស្នូលនៃបទឈប់បាញ់៖ គ្មានការរុលទៅមុខ។ គ្មាន fait accompli។ គ្មានខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនថ្មី ៕